SUMMARY:

 The 2010 HNS Convention establishes the first comprehensive international compensation regime for incidents involving the maritime transport of hazardous and noxious substances.

Tehlikeli ve Zararlı Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınmasına İlişkin Zararların Sorumluluğu ve Tazminatı Hakkında Uluslararası Sözleşme (2010 HNS Sözleşmesi), denizcilik sektöründe giderek artan kimyasal madde ve alternatif yakıt taşımacılığıyla birlikte, küresel sorumluluk ve tazminat rejimi açısından önemli bir dönüm noktası olarak 29 Kasım 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Sözleşmenin yürürlüğe girmesi için gerekli koşulların 29 Mayıs 2026 tarihinde karşılanmasıyla birlikte, 2010 HNS Sözleşmesi’nin (2010 Protokolü ile değiştirilen 1996 Sözleşmesi) 18 ay sonra yürürlüğe girmesinin önü açılmıştır.

IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, “HNS Protokolü’nün yürürlüğe girmesi için gerekli koşulların yerine getirilmesi, denizcilik sektöründeki uluslararası sorumluluk ve tazminat rejiminde önemli bir boşluğu dolduran uzun zamandır beklenen bir dönüm noktasıdır.” ifadelerini kullandı.

Dominguez, söz konusu anlaşmanın gemilerle ilgili tehlikeli yük kazalarından etkilenenlerin adil ve zamanında tazminata erişimini güvence altına alacağını, aynı zamanda sektör ve hükümetler açısından da hukuki güvenliği güçlendireceğini belirtti.

Yürürlüğe Girme Koşulları Karşılandı

Madde 21(1) uyarınca, 2010 HNS Protokolü aşağıdaki şartların yerine getirilmesinden 18 ay sonra yürürlüğe girecektir:

• En az 12 devletin bağlayıcı olmaya rıza göstermesi gerekmektedir; bu devletler arasında her birinin brüt tonajı en az 2 milyon GT olan dört devletin bulunması şarttır;
• IMO Genel Sekreteri’nin, ilgili devletlerdeki katkı sağlayan kargonun bir önceki takvim yılında en az 40 milyon ton olduğunu teyit eden bilgileri alması gerekmektedir.

Belçika, Almanya, Hollanda Krallığı ve İsveç’in Nisan 2026’da onaylamasıyla birlikte, şu anda 2010 HNS Protokolü’ne taraf 12 devlet bulunmaktadır. Bu devletlerden dokuzunun brüt tonajı 2 milyon GT eşiğini aşmaktadır.

Protokolün 20. maddesi uyarınca akit devletler tarafından sunulan katkı kargolarına ilişkin raporlar, 2025 raporlama yılı itibarıyla gerekli toplam katkı kargo miktarının (40 milyon tonun üzerinde) karşılandığını doğrulamaktadır.

Anlaşmanın Kapsamı

2010 HNS Sözleşmesi, petrol kirliliği ve tehlikeli gemi kazalarına ilişkin mevcut IMO sorumluluk ve tazminat rejimlerini tamamlayarak, diğer tehlikeli ve zararlı maddelere ilişkin zararlara da benzer düzeyde koruma sağlamaktadır.

Sözleşme; kimyasallar, yağlar, asitler, gübreler, alkoller, LNG ve LPG dahil olmak üzere deniz yoluyla taşınan 2.000’den fazla tehlikeli ve zararlı maddeyle ilgili olaylardan kaynaklanan can kaybı, kişisel yaralanma, mal hasarı, ekonomik kayıp, temizlik maliyetleri ve çevresel zararları kapsamaktadır.

Rejim kapsamında:

• Gemi sahipleri, meydana gelen zararlardan dolayı kusursuz sorumluluğa tabidir ve devlet onaylı sigorta veya diğer mali güvenceyi bulundurmakla yükümlüdür;
• Ek tazminat, Sözleşmeye taraf devletlerde tehlikeli ve zararlı madde kargosu alıcılarının katkılarıyla finanse edilen Tehlikeli ve Zararlı Maddeler Fonu aracılığıyla sağlanmaktadır.

Tahminlere göre yaklaşık 65.000 geminin HNS sigorta sertifikası veya diğer mali güvence belgelerine sahip olması gerekecektir.

HNS Fonu

2010 Tehlikeli ve Zararlı Maddeler Sözleşmesi, “kirleten öder” ilkesini esas alarak, denizcilik ve tehlikeli ve zararlı madde endüstrilerinin, bu tür olaylardan kaynaklanan zararlar için tazminat ödemesini güvence altına almaktadır. Gemi sahibinin sorumluluğu tükendiğinde tazminat sağlamak üzere bir Tehlikeli ve Zararlı Maddeler Fonu kurulacaktır. Fon, Sözleşmeye taraf devletlerde tehlikeli maddeler içeren kargoların alıcıları tarafından olay sonrasında ödenecek katkılarla finanse edilecektir. Sözleşme kapsamında sağlanabilecek toplam tazminat, olay başına Uluslararası Para Fonu’nun 250 milyon Özel Çekme Hakkı (SDR) (mevcut döviz kurlarıyla yaklaşık 360 milyon ABD doları) ile sınırlandırılmıştır. Gemi sahipleri, tehlikeli madde olayından kaynaklanan maliyetlerden dolayı Sözleşme kapsamında belirlenen azami sınıra kadar kesin sorumluluk taşımaktadır. HNS Fonu, üye devletler tarafından yönetilecek olup katkılar, fiilen meydana gelen zarar ve ihtiyaç duyulan tazminat esas alınarak belirlenecektir. Sözleşmeye Taraf Devletler 29 Mayıs 2026 tarihi itibarıyla HNS Sözleşmesi’ne taraf olan 12 ülke şunlardır: Belçika, Kanada, Danimarka, Estonya, Fransa, Almanya, Hollanda Krallığı, Norveç, Slovakya, Güney Afrika, İsveç ve Türkiye.